Ten artykuł dotyczy jednej z izb parlamentu w Polsce. Zobacz też: Sejm – inne określenia.| Sejm Rzeczypospolitej Polskiej | |
 |
|
| Data ustanowienia | 1493 |
| Marszałek sejmu | Grzegorz Schetyna |
| Wicemarszałkowie | Stefan Niesiołowski |
| Adres | ul. Wiejska 4/6/8 00-902 Warszawa |
 Prawo
Władza wykonawcza
Władza ustawodawcza
Władza sądownicza
Samorząd terytorialny
Partie polityczne
Wybory
Polityka zagraniczna
|
Sejm – od końca XIV w. najwyższy organ władzy ustawodawczej w Polsce.
W III Rzeczypospolitej Sejm stanowi pierwszą izbę polskiego parlamentu. Składa się on z 460 posłów, wybieranych w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i proporcjonalnych, w głosowaniu tajnym (wybory pięcioprzymiotnikowe). Kadencja Sejmu, zgodnie z Konstytucją, trwa 4 lata; biegnie od dnia pierwszego posiedzenia nowo wybranego Sejmu i trwa do dnia poprzedzającego dzień zebrania się Sejmu następnej kadencji. Zakończenie kadencji może także nastąpić w wyniku jej skrócenia przez Prezydenta RP: obligatoryjnie, jeżeli procedura zasadnicza powoływania Rady Ministrów oraz obie procedury rezerwowe zakończą się fiaskiem, lub fakultatywnie, jeżeli Prezydent, w ciągu 4 miesięcy od dnia przedłożenia projektu ustawy budżetowej Sejmowi przez Radę Ministrów, nie otrzyma jej do podpisu (na wydanie postanowienia w tej sprawie przysługuje Głowie Państwa czas 14 dni).
Budynek Sejmu i inne gmachy parlamentu usytuowane są nad skarpą wiślaną w rejonie ulic Wiejskiej, Górnośląskiej i Maszyńskiego w Warszawie. Najważniejszymi pomieszczeniami w Sejmie są Sala Posiedzeń i Sala Kolumnowa. Cały kompleks został zbudowany między 1925 a 1928 rokiem.
Obecny Sejm obraduje ciągle, pod przewodnictwem marszałka jego obrady są jawne (transmitowane przez radio i telewizję). Trzy dniowe obrady odbywają się zazwyczaj co drugi tydzień. Do pomocy w jego działaniu powołana jest Kancelaria Sejmu.
Historia Sejmu
Nazwa "Sejm" oznacza w języku staropolskim zjazd ludności. Najwcześniejszy znany opis zawarty został w XII wieku w Cronicae et gesta ducum sive principum Polonorum a dotyczył czasów legendarnych. Paprocki za Wapowskim, Miechowitą i Kromerem w 1548 pisał o sejmie z roku 700 na którym od wszystkich obrano Gracusa tego co pamiętny kopiec ma w Krakowie[1]
Historycznie udokumentowany sejm, wyznaczył Władysław Łokietek na 26 maja 1331 w Checinach. Ten ogólnopolski sejm rokował do 14 czerwca tycząc wojny znanej z bitwy pod Płowcami. Wydarzenie to odnotowane jest przez wielu historyków, począwszy od Jana Długosza. W roku 1493 król Jan Olbracht zwołał sejm walny (wielki), czyli zjazd ogólnokrajowy, na którym wyłoniła się izba poselska – osobna izba sejmowa, będąca reprezentacją szlachty wybraną na sejmikach ziemskich. W okresie Rzeczypospolitej szlacheckiej Sejm był przedstawicielem wyłącznie stanu szlacheckiego. Był on jednym z najważniejszych przywilejów szlacheckich, co miało swój wyraz w konstytucji Nihil novi z 1505, w której zapisano, że król nie może stanowić żadnych praw bez zgody posłów i senatorów.
Trzy stany reprezentowane w Sejmie to: posłowie, senatorowie i król. Początkowo prawo głosu mieli na nich król i senatorowie, szlachta jedynie przysłuchiwała się obradom i głosowała wyrażając aprobatę lub sprzeciw.potrzebne źródło Ustawy wówczas nazywano konstytucjami.
W kompetencjach Sejmu było: uchwalanie konstytucji (ustaw) w sprawach wydatków i dochodów państwa, wielkości podatków, liczebności wojska oraz podejmowanie decyzji o wojnie, przymierzach politycznych i sojuszach wojskowych. Sejm był zwoływany przez króla, a w okresie bezkrólewia (interregnum) przez prymasa-interrexa.
Sejmy były:
- zwyczajne, które zbierały się co 2 lata na okres 6 tygodni;
- nadzwyczajne, które mogły być zwołane w dowolnym terminie na okres 2 tygodni.
Do czasu zawarcia unii lubelskiej w 1569 i utworzenia wspólnego polsko-litewskiego sejmu jego sesje odbywały się w Piotrkowie, Krakowie, Bydgoszczy, Radomiu, Sandomierzu (sejmik generalny przy osobie króla), Lublinie, Parczewie i w Warszawie. Później w Warszawie a co trzecia sesja w Grodnie, choć zdarzały się wyjątki[2].
W XVII w. Rzeczpospolita przeżywała kryzys. Jednym z jego objawów, choć na pewno nie główną przyczyną, było częste zrywanie sejmu za pomocą liberum veto.
Próby zażegnania kryzysu podjął się Sejm Wielki z 1791 r., który uchwalił Konstytucję 3 Maja. Próba nie powiodła się, a wręcz przeciwnie – zakończyła się ostatecznym upadkiem Rzeczypospolitej.
W XIX w. pewną rolę odegrały Sejmy Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego, Sejm Wielkiego Księstwa Poznańskiego oraz Sejm Krajowy w Galicji.
W 1918 przedstawiciele Polaków żyjących w Niemczech zebrali się na Polskim Sejmie Dzielnicowym w Poznaniu.
W okresie międzywojennym po odzyskaniu niepodległości przez Polskę zwołano jednoizbowy Sejm Ustawodawczy, którego zadaniem było uchwalenie tzw. Małej Konstytucji, która wprowadziła ustrój republikański i system rządów parlamentarnych.
Konstytucja marcowa z 1921 umocniła rolę Sejmu czyniąc z niego (obok Senatu) centralny organ w państwie (tzw. sejmokracja).
Po zamachu majowym, a w szczególności po wejściu w życie konstytucji kwietniowej rola parlamentu zmalała; zwierzchnia władza należała do Prezydenta. W czasie II wojny światowej władze RP na uchodźstwie powołały Radę Narodową Rzeczypospolitej Polskiej, która jako organ mianowany przez prezydenta RP z konieczności przejęła większość funkcji parlamentu. W czasie okupacji rolę tę w kraju pełniła Rada Jedności Narodowej.
Po wojnie, w znajdującej się pod kontrolą Związku Radzieckiego Polsce Ludowej powstał parlament jednoizbowy, o roli fasadowej wobec rządzącej PZPR.
W czerwcu 1989 odbyły się wybory do dwuizbowego Sejmu kontraktowego. Porozumienia Okrągłego Stołu zapewniły automatycznie większość kandydatom PZPR i jej koalicjantom (tylko wybory do Senatu nie miały tych ograniczeń). Następne wybory w latach 1991 i 1993 przeprowadzono już na podstawie demokratycznych ordynacji. Zgodnie z art. 95 Konstytucji, Sejm i Senat są organami państwa w zakresie władzy ustawodawczej.
Organy Sejmu
Kadencja Sejmu
Początek i długość kadencji
Kadencja Sejmu trwa 4 lata od dnia zebrania się nowo wybranego parlamentu do dnia poprzedzającego zebranie się następnego parlamentu.
Wybory zarządza Prezydent:
- W ciągu 30 dni przed zakończeniem kadencji ustępującego parlamentu (w normalnym trybie),
- W ciągu 45 dni po dniu ogłoszenia skrócenia kadencji parlamentu przez Prezydenta.
Pierwsze posiedzenie parlamentu zwołuje Prezydent:
- W 30 dni od daty wyborów (w normalnym trybie),
- W 15 dni od daty wyborów (w przypadku skrócenia kadencji parlamentu).
Zakończenie kadencji Sejmu
- w sposób zwyczajny – upływ kadencji (4 lata),
- w sposób nadzwyczajny – przed upływem kadencji:
- na skutek uchwały Sejmu o skróceniu kadencji parlamentu podjętej przez 2/3 ustawowej liczby posłów,
- na skutek skrócenia kadencji parlamentu przez Prezydenta (obowiązkowo musi przed dokonaniem tej czynności zapoznać się z opinią Marszałków Sejmu i Senatu; nadto Prezydent nie może dokonać skrócenia kadencji w czasie stanu nadzwyczajnego):
- fakultatywnie – w sytuacji, kiedy w ciągu 4 miesięcy od dnia przedłożenia projektu ustawy budżetowej Sejmowi przez Radę Ministrów nie zostanie ona przedstawiona Prezydentowi do podpisu (Prezydent ma 14 dni na zdecydowanie o skróceniu kadencji parlamentu),
- obligatoryjnie – jeśli procedura zasadnicza i obie procedury powoływania Rady Ministrów zakończą się fiaskiem.
Funkcje i uprawnienia Sejmu
A – sala posiedzeń Senatu RP,
B – budynek administracyjny,
C, D – budynek główny Sejmu RP,
E, F – (Nowy) Dom Poselski, kaplica, basen, zaplecze gastronomiczne, sklepy, bank PKO, PLL LOT, PKP Intercity
G – budynek Komisji Sejmowych,
H – budynek administracyjny, biuro przepustek, księgarnia,
I – sala posiedzeń Sejmu RP,
J – budynek administracyjny,
K – budynek administracyjny (Stary Dom Poselski), sekretariaty Komisji Sejmowych, Biblioteka Sejmowa, zaplecze gastronomiczne
L, Ł – budynki administracyjne
Funkcja ustrojodawcza
- ustanawianie ustroju państwa
- stanowienie prawa przez uchwalanie ustaw (w tym budżetu państwa) oraz uchwał
- określanie podstawowych kierunków działalności państwa
Funkcja kreacyjna
- powoływanie na stanowiska i zatwierdzanie składu Rady Ministrów
- w szczególnym wypadku – prawo do samodzielnego powołania rządu (w przypadku uchwalenia wotum nieufności)
- wybór i powoływanie na stanowiska:
- zastępcy przewodniczącego i członków Trybunału Stanu
- sędziów Trybunału Konstytucyjnego
- członków Krajowej Rady Sądownictwa (spośród posłów)
- członków Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, Rady Polityki Pieniężnej
- Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka
- prezesa Najwyższej Izby Kontroli
- prezesa Narodowego Banku Polskiego na wniosek Prezydenta RP
- Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych
- prezesa Instytutu Pamięci Narodowej na wniosek Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
- członków kolegium Instytutu Pamięci Narodowej
- powoływanie osób na niektóre inne stanowiska państwowe przez Marszałka Sejmu w porozumieniu z odpowiednimi organami (zobacz: Marszałek Sejmu)
Funkcja kontrolna
- wotum nieufności wobec rządu lub konkretnego ministra
- absolutorium budżetowe
- zapytanie poselskie i interpelacje skierowane do członków rządu, prezesa NIK lub NBP (osoby, do których skierowane są zapytania i interpelacje mają 21 dni na odpowiedź)
- kontrola nad działalnością samorządu terytorialnego (art. 171 konstytucji):
- kontrola pośrednia – wykonywanie nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego przez Prezesa Rady Ministrów,
- kontrola bezpośrednia, gdy na wniosek Prezesa Rady Ministrów Sejm ocenia, czy organ stanowiący samorządu terytorialnego "rażąco narusza Konstytucję lub ustawy".
Kadencje Sejmu i Senatu w II Rzeczypospolitej
| kadencja Sejmu | kadencja Senatu | dzień wyborów | początek kadencji Sejmu i Senatu | pierwsze posiedzenie Sejmu | pierwsze posiedzenie Senatu | koniec kadencji Sejmu i Senatu | Marszałkowie Sejmu | Marszałkowie Senatu |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Sejm Ustawodawczy | brak[3] | 16 stycznia 1919 | - | 10 lutego 1919 | - | 27 listopada 1922 | Wojciech Trąmpczyński | - |
| I | I | 5 listopada 1922 | 1922 | 28 listopada 1922 | 28 listopada 1922 | 27 listopada 1927 | Maciej Rataj | Wojciech Trąmpczyński |
| II | II | 4 marca 1928 | 1928 | 27 marca 1928 | 27 marca 1928 | 30 sierpnia 1930 | Ignacy Daszyński | Julian Szymański |
| III | III | 16 listopada 1930 | 1930 | 9 grudnia 1930 | 9 grudnia 1930 | 10 lipca 1935 | Kazimierz Świtalski | Władysław Raczkiewicz |
| IV | IV | 8 września 1935 | 1935 | 4 października 1935 | 4 października 1935 | 13 września 1938 | Stanisław Car, Walery Sławek | Aleksander Prystor |
| V | V | 6 listopada 1938 | 1938 | 28 listopada 1938 | 28 listopada 1938 | 2 listopada 1939[4] | Wacław Makowski | Bogusław Miedziński |
Kadencje Sejmu w PRL
Po zmianie Konstytucji PRL z 1952 w kwietniu 1989 przywrócono istnienie Senatu jako izby wyższej polskiego parlamentu.
Kadencje Sejmu i Senatu w III Rzeczypospolitej
Wspólne posiedzenia Sejmu i Senatu
Wspólne posiedzenia Sejmu i Senatu, zwane również zgromadzeniem posłów i senatorów. Zwoływane są przez marszałków obu izb w szczególnych okolicznościach. Nie przysługują im kompetencje konstytucyjne Zgromadzenia Narodowego.
Niektóre posiedzenia:
- 11 czerwca 1999 – celem wysłuchania przemówienia papieża Jana Pawła II,
- 2000 – celem wysłuchania przemówienia prezydenta Francji Jacques'a Chiraca,
- 6 kwietnia 2005 – celem uczczenia pamięci papieża Jana Pawła II,
- 28 maja 2008 – celem wysłuchania przemówienia prezydenta Francji Nicolasa Sarkozy'ego,
- 13 kwietnia 2010 – celem uczczenia pamięci ofiar katastrofy polskiego Tu-154 w Smoleńsku.
Budynki sejmowe
-
Osobny artykuł: Kompleks budynków Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej.
Obrady Sejmu odbywają się w wybudowanym w latach 1925-1928 i rozbudowanym w latach 1949-1952 kompleksie sejmowym znajdującym się w Warszawie przy ulicy Wiejskiej.
 Współczesny budynek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej |
 Sala obrad Sejmu, w oddali widoczny krzyż sejmowy |
 Sala obrad poza posiedzeniem |
Przypisy
- ↑ Herby rycerstwa polskiego; Bartosz Paprocki; 1548 cytat: Gracus w Gnieźnie na sejmie zgodnie od wszystkich obrany, którego niektóre uistorye opowiedają jednego; być z tych dwunaści wojewód, pisze Wapowski iż panował w roku 700 po narodzeniu na świat Zbawiciela naszego. Ten, jako o nim historye świadczą, nie z chęcią, ale za przymuszeniem wszystkich przyjął na się tę pracę i urząd wielki,...
- ↑ Chronologia sejmów polskich 1493-1793, passim
- ↑ przepisy ustrojowe nie przewidywały istnienia Senatu w latach 1918-1922
- ↑ 2 XI 1939 Sejm i Senat zostały rozwiązane przez Prezydenta RP, który 1 XII 1939 zarządził wybory na 60 dni po zakończeniu wojny
- ↑ Uchwała Rady Państwa z 13 XI 1952
- ↑ kadencja Sejmu i Senatu trwa 4 lata i upływa w przeddzień zebrania się nowo wybranego Sejmu; zgodnie z art. 98 ust. 2 Konstytucji Prezydent RP w okresie do 7 sierpnia 2011 wyznaczy datę wyborów przypadającą na dzień do 5 października 2011
Zobacz też
- Prezydium Sejmu
- Prezydium Senatu
- Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
- Marszałek Sejmu – lista Marszałków Sejmu
- Senat – Lista Marszałków Senatu
- Wicemarszałek Sejmu – lista Wicemarszałków Sejmu
- Wicemarszałek Senatu – lista Wicemarszałków Senatu
- Sejmy rozbiorowe
- Sala Posiedzeń w Sejmie
- Sala Kolumnowa w Sejmie
- Kryzys sejmowy w Polsce, 2006
- Sejm Dzieci i Młodzieży
- Posłowie na Sejm w II RP
Źródła
- Paweł Sarnecki (red.), Prawo Konstytucyjne RP, Warszawa 2005 (wyd. 6)
- Leszek Garlicki, Polskie prawo konstytucyjne, Warszawa 2004 (wyd. 8)
Linki zewnętrzne
|
|||||||||||||||||
Na mapach: