Słowianie zachodni – indoeuropejska grupa ludnościowa Europy, zamieszkująca wschodnią i środkową część tego kontynentu.
Spis treści |
Tereny zasiedlenia
Do Słowian zachodnich zalicza się: Czechów, Kaszubów, Łużyczan, Polaków i Słowaków.
Historia
W okresie migracji i ekspansji Słowian (VI-VII wiek) ludność ta zachowywała jedność potrzebne źródło kulturową i zapewne także w znacznej mierze językową. Dopiero usadowienie się Węgrów na Nizinie Węgierskiej u schyłku IX w. przerwało intensywne kontakty między Słowianami zamieszkującymi na północ od Karpat i Sudetów a Słowianami naddunajskimi i bałkańskimi. Spowodowało to powstanie coraz większego zróżnicowania między Słowianami Zachodnimi a Południowymi. Również różnice pomiędzy Słowianami Zachodnimi a Wschodnimi zaczęły formować się dopiero potrzebne źródło w X w., kiedy powstały konkurujące ze sobą państwa Rusi Kijowskiej i Polski. Proces różnicowania pogłębiony został faktem przyjęcia chrześcijaństwa w innym obrządku, co po schizmie w 1054 r. stało się czynnikiem tworzącym zasadnicze odmienności. W ten sposób – dopiero w X w. – wykształciły się 3 grupy Słowian, m.in. Słowian zachodnich.
Plemiona zachodniosłowiańskie
Słowianie zachodni aż do XI wieku zachowali jedność językową, w późniejszym okresie nastąpiło zróżnicowanie:
- Łużyczanie
- Lechici
- plemiona polskie – Polanie, Wiślanie itp.
- Słowianie połabscy – Drzewianie
- Pomorzanie, dziś Kaszubi
- Czesi i Słowacy
Plemiona zachodniosłowiańskie na obszarze Polski
Plemiona zachodniosłowiańskie i inne, występujące na obecnym obszarze Polski wspomniane w Geografie Bawarskim z roku 845.
| poz.: | nazwa | naz. polska | liczba grodów |
|---|---|---|---|
| 7, | Hehfeldi | Hawelanie | 8 |
| 15, | Miloxi | 67 | |
| 17, | Thadesi | 200 | |
| 18, | Glopeani | Goplanie | 400 |
| 33, | Lendizi | Lędzianie | 68 |
| 34, | Thafnezi | 257 | |
| 36, | Prissani | Pyrzyczanie | 70 |
| 37, | Uelunzani | Wolinianie | 70 |
| 38, | Bruzi | Prusowie | |
| 47, | Ungare | Węgrzy | |
| 48, | Uuislane | Wiślanie | |
| 49, | Sleenzane | Ślężanie | 15 |
| 50, | Lunsizi | Łużyczanie | 30 |
| 52, | Milzane | Milczanie | 30 |
| 56, | ' | Głupczanie | 30 |
| 57, | Opolini | Opolanie | 20 |
| 58, | Golensizi | Golęszycy | 5 |
| 53, | Besunzane | Bieżuńczanie | 2 |
| 51, | Diadesisi | Dziadoszanie | 20 |
- inne późniejsze źródła:
- Mazowszanie
- Lubuszanie – Leubuzzi, ok. X wieku
- Trzebowianie – ok. X wieku
- Bobrzanie – Pobarane nad rzeką Pober, 1086
Języki zachodniosłowiańskie
| polski | dolnołużycki | górnołużycki | czeski | słowacki | kaszubski | połabski drzewiański | śląski |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| człowiek | cłowjek | čłowjek | člověk | človek | człowiek | clawak, clôwak | čłowjek |
| wieczór | wjacor | wječor | večer | večer | wieczór | vicer | wječor |
| brat | bratš | bratr | bratr | brat | bracyna, bracczi | brot | brat |
| dzień | źeń | dźeń | den | deň | dzéń | dôn | dźëń (dźyń) |
| ręka | ruka | ruka | ruka | ruka | rãka, paja | ręka | rënka (rynka) |
| jesień | nazymje | nazyma | podzim | jeseň | jeséń | prenja zaima, jisin | podzim, jeśëń (jeśyń) |
| śnieg | sněg | sneh | sníh | sneh | śniég | sneg | śńëg (śńyg) |
| lato | lěśe | lěćo | léto | leto | lato | lato | lato |
| siostra | sotša | sotra | sestra | sestra | sostra | sestra | siostra, šwester |
| ryba | ryba | ryba | ryba | ryba | rëba | ryba | ryba |
| ogień | wogeń | woheń | oheň | oheň | òdżin | widin | ǒgëń (łogyń) |
| woda | woda | woda | voda | voda | wòda | wôda | woda |
| wiatr | wětš | wětřik, wětr | vítr | vietor | wiater | wjôter | wiatr, wiater |
| zima | zymje | zyma | zima | zima | zëma | zaima | zima |
Źródła opisujące początki państw zachodniosłowiańskich
- Historia Francorum – ok. 660
- Geograf Bawarski – ok. 845
- Kronika Reginona z Prüm – ok. 915
- Kronika Thietmara – ok. 975
- Dagome Iudex – ok. 992
- Dokument praski – ok. 1086
- Kronika Słowian – ok. 1177
Pierwsze państwa zachodniosłowiańskie
- Państwo Samona (pierwsza połowa VII w.): założone przez kupca frankijskiego Samona około 624 r. Prawdopodobnie miało charakter związku plemion. Samon dał się poznać jako waleczny władca Słowian, który toczył wojny z Awarami i Frankami. Po jego śmierci państwo rozpadło się.
- Państwo wielkomorawskie: powstało ok. 830 r. na ziemiach Moraw i Słowacji. Jego pierwszy władca to Mojmir I. Upadło ok. 906 roku w wyniku najazdu Madziarów.
Mitologia plemion zachodniosłowiańskich
Bóstwa
- Trzygłów – Trygław – bóstwo zachodniosłowiańskie wyobrażane z trzema głowami.
- Świętowit, Swantewit – Światowit, Świętowit, Swarożyc – prawdopodobnie bóg wojny , wróżb i urodzajów czczony przez Słowian połabskich zwanych Wieletami lub Lutykami. Główny ośrodek kultu w Arkonie na wyspie Rugii, gdzie w świątyni w XII wieku znajdował się posąg tego bóstwa, o czterech twarzach, z rogiem obfitości w dłoniach. Świętowitowi był poświęcony biały koń, z którego zachowania się kapłani odczytywali wolę boga, czczony w Radogoszczy.
- Radgost – Radogost; naczelne bóstwo Redarów, jednego z plemion wieleckiej grupy Słowian połabskich. Ośrodek kultu znajdował się w Radogoszczy. Gród został zburzony w roku 1068.