W Polsce oficjalnym tytułem premiera (szefa rządu) od 1921 roku (tj. od wejścia w życie Konstytucji marcowej) jest Prezes Rady Ministrów. W latach 1917-1921 szefa rządu oficjalnie określano jako Prezydenta Ministrów.
Zgodnie z obowiązującą Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku Prezesem Rady Ministrów jest osoba powołana przez Prezydenta Rzeczypospolitej w trybie art. 154 ust. 1 zd. 2, art. 154 ust. 3 zd. 2 lub art. 155 ust. 1 zd. 1 Konstytucji RP (), która sprawuje obowiązki do czasu powołania nowego Prezesa Rady Ministrów w przepisanym trybie.
Lista polskich premierów na przestrzeni lat
Prezesi Rady Ministrów Księstwa Warszawskiego (1807-1815)
| L.p. | Obraz | Imię i nazwisko | Objął urząd | Złożył urząd | Panujący Książę Warszawski |
|---|---|---|---|---|---|
| 1. | hr. Stanisław Małachowski | 5 października 1807 | 14 grudnia 1807 | Fryderyk August III Wettyn | |
| 2. | Ludwik Szymon Gutakowski | 14 grudnia 1807 | listopad 1808 | ||
| 3. | ks. Józef Antoni Poniatowski (pełniący obowiązki) |
listopad 1808 | 25 marca 1809 | ||
| 4. | gen. Stanisław Kostka Potocki | 25 marca 1809 | maj 1813 |
Prezesi Rządu Narodowego (1830–1831)
| L.p. | Obraz | Imię i nazwisko | Objął urząd | Złożył urząd | Długość urzędowania |
|---|---|---|---|---|---|
| 1. | ks. Adam Jerzy Czartoryski | 3 grudnia 1830 | 15 sierpnia 1831 | 255 dni | |
| Józef Chłopicki, dyktator |
5 grudnia 1830 | 17 stycznia 1831 | 43 dni | ||
| 2. | gen. Jan Stefan Krukowiecki | 17 sierpnia 1831 | 7 września 1831 | 21 dni | |
| 3. | Bonawentura Niemojowski | 8 września 1831 | 23 września 1831 [1] | 17 dni | |
| 4. | gen. Jan Nepomucen Umiński [2] | 23 września 1831 | 23 września 1831 | 0 pełnych dni, (1 niepełny dzień) |
|
| 5. | gen. Maciej Rybiński [2] | 25 września 1831 | 9 października 1831 | 14 dni |
Prezesi Rządu Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej (1846)
| L.p. | Obraz | Imię i nazwisko | Objął urząd | Złożył urząd | Okres urzędowania |
|---|---|---|---|---|---|
| 1. | Jan Tyssowski, prezes Rządu Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej |
22 lutego 1846 | 24 lutego 1846 | 2 dni | |
| – | Ludwik Gorzkowski, członek trumwiratu Rządu Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej |
22 lutego 1846 | 24 lutego 1846 | 2 dni | |
| – | Aleksander Grzegorzewski, członek trumwiratu Rządu Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej |
22 lutego 1846 | 24 lutego 1846 | 2 dni | |
| – | Jan Tyssowski, dyktator |
24 lutego 1846 | 3 marca 1846 | 7 dni |
Prezesi Komitetu Narodowego w Poznaniu (1848)
| L.p. | Obraz | Imię i nazwisko | Objął urząd | Złożył urząd |
|---|---|---|---|---|
| 1. | Gustaw Potworowski | 20 marca 1848 | 9 maja 1848 |
Prezesi Rządu Narodowego (1863–1864)
Premierzy Królestwa Polskiego (Regencyjnego) (1917-1918)
| L.p. | Zdjęcie | Imię i nazwisko | Objął urząd | Złożył urząd | Długość urzedowania | urzędująca głowa państwa |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1. | Jan Kucharzewski | 26 listopada 1917 | 27 lutego 1918 | 93 dni | Rada Regencyjna | |
| 2. | Antoni Ponikowski | 27 lutego 1918 | 4 kwietnia 1918 | 36 dni | ||
| 3. | Jan Kanty Steczkowski | 4 kwietnia 1918 | 2 października 1918 | 181 dni | ||
| 4. | Jan Kucharzewski | 2 października 1918 | 9 października 1918 | 7 dni | Rada Regencyjna | |
| 5. | Józef Świeżyński | 23 października 1918 | 3 listopada 1918 | 11 dni | ||
| – | Władysław Wróblewski (pełniący obowiązki) |
3 listopada 1918 | 14 listopada 1918 | 11 dni |
Premier Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej
| L.p. | Zdjęcie | Imię i nazwisko | Objął urząd | Złożył urząd | Długość urzędowania |
|---|---|---|---|---|---|
| 1. | Ignacy Daszyński | 7 listopada 1918 | 14 listopada 1918 | 7 dni |
Premierzy II Rzeczypospolitej (1918-1939)
Premierzy Rządu Rzeczypospolitej Polskiej na Uchodźstwie (1939-1990)
Od 5 lipca 1945 rządy te nie miały uznania międzynarodowego.
Premierzy Polski Ludowej
Premierzy Rzeczpospolitej Polskiej (1944-1952)
| Lp. | Zdjęcie | Imię i nazwisko | Objął urząd | Złożył urząd | Długość urzędowania |
|---|---|---|---|---|---|
| 1. | Edward Osóbka-Morawski | 22 lipca 1944 31 grudnia 1944 28 czerwca 1945 |
31 grudnia 1944 28 czerwca 1945 5 lutego 1947 |
928 dni | |
| 2. | Józef Cyrankiewicz | 6 lutego 1947 | 20 listopada 1952 | 2114 dni |
Premierzy Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (1952-1989)
| Lp. | Zdjęcie | Imię i nazwisko | Objął urząd | Złożył urząd | Długość urzędowania |
|---|---|---|---|---|---|
| 1. | Józef Cyrankiewicz | 6 lutego 1947 | 20 listopada 1952 | 2114 dni | |
| 2. | Bolesław Bierut | 20 listopada 1952 | 18 marca 1954 | 483 dni | |
| 3. | Józef Cyrankiewicz | 18 marca 1954 | 23 grudnia 1970 | 6124 dni | |
| 4. | Piotr Jaroszewicz | 23 grudnia 1970 | 18 lutego 1980 | 3344 dni | |
| 5. | Edward Babiuch | 18 lutego 1980 | 24 sierpnia 1980 | 188 dni | |
| 6. | Józef Pińkowski | 24 sierpnia 1980 | 11 lutego 1981 | 171 dni | |
| 7. | Wojciech Jaruzelski | 11 lutego 1981 | 6 listopada 1985 | 1729 dni | |
| 8. | Zbigniew Messner | 6 listopada 1985 | 27 września 1988 | 1056 dni | |
| 9. | Mieczysław Rakowski | 27 września 1988 | 1 sierpnia 1989 | 308 dni | |
| 10. | Czesław Kiszczak [3] | 2 sierpnia 1989 | 24 sierpnia 1989 | 22 dni | |
| 11. | Tadeusz Mazowiecki | 24 sierpnia 1989 | 31 grudnia 1989[4] (4 stycznia 1991) |
129 dni (498 dni) |
Prezesi Rady Ministrów III Rzeczypospolitej (od 1989)
W III Rzeczypospolitej obowiązywały trzy akty rangi konstytucyjnej regulujące procedurę wyłaniania nowego rządu:
- od 7 kwietnia 1989 do 7 grudnia 1992 Konstytucja PRL z 1952 (od 31 grudnia 1989 jako Konstytucja RP) w wersji po noweli kwietniowej, wedle której proces powołania nowego rządu oparty był na stosownych uchwałach Sejmu (podejmowanych samoistnie bądź na wniosek Prezydenta RP) w sprawie odwołania urzędującego Prezesa Rady Ministrów z jednoczesnym powołaniem nowego Prezesa Rady Ministrów z misją składania wniosków co do składu Rady Ministrów. Do wyłącznej kompetencji Sejmu należało dymisjonowanie urzędującego rządu i jednoczesne powierzanie mu dalszego sprawowania obowiązków do czasu wyłonienia nowego składu Rady Ministrów. Misja kompletowania składu nowego rządu przez premiera kończyła się z chwilą podjęcia przez Sejm uchwały wyrażającej nowemu gabinetowi wotum zaufania w składzie przedstawionym przez premiera. Uchwały te publikowane w Monitorze Polskim wchodziły w życie z chwilą ich podjęcia. Poszczególni ministrowie byli odwoływani uchwałami Sejmu.
- Nowo powołany Prezes Rady Ministrów do czasu skompletowania własnego składu Rady Ministrów stał na czele dotychczasowej Rady Ministrów.
- od 8 grudnia 1992 do 16 października 1997 tzw. Mała Konstytucja, która stanowiła, że nowy rząd powoływany i odwoływany był zarządzeniem Prezydenta RP, po którym Rada Ministrów winna uzyskać w Sejmie wotum zaufania.
- od 17 października 1997 Konstytucja RP reguluje proces powołania rządu w tzw. systemie trzech kroków oraz konstruktywnym wotum nieufności. Do powołania nowej Rady Ministrów niezbędne jest postanowienie Prezydenta RP. Wotum zaufania udzielane jest przez Sejm i jest warunkiem niezbędnym do dalszego sprawowania władzy przez Radę Ministrów.
Długość urzędowania premierów

Premierem najdłużej sprawującym swój urząd na przestrzeni lat był Józef Cyrankiewicz. W ramach pięciu gabinetów RP i PRL Cyrankiewicz urzędował 8238 dni. Najkrócej urzędującym prezesem rządu był gen. Jan Nepomucen Umiński, który jako Prezes Rządu Narodowego stracił swoje stanowisko jeszcze tego samego dnia, w którym je uzyskał.
Wśród premierów III Rzeczypospolitej, premierem z najdłuższym stażem jest Jerzy Buzek, urzedujący w roli premiera 1449 dni. Obecnie urzedujący premier swój urząd sprawuje 1023 pełnych dni (wg stanu na 4 września 2010).
Żyjący byli Premierzy
PRL / III RP
III RP
- Jan Krzysztof Bielecki (przewodniczący Rady Gospodarczej przy Prezesie Rady Ministrów)
- Jan Olszewski
- Waldemar Pawlak (Wicepremier, Minister Gospodarki, poseł i szef PSL)
- Hanna Suchocka (ambasador RP przy Watykanie)
- Józef Oleksy
- Włodzimierz Cimoszewicz (senator niezależny)
- Jerzy Buzek (Przewodniczący Parlamentu Europejskiego, eurodeputowany PO)
- Leszek Miller
- Marek Belka (prezes NBP)
- Kazimierz Marcinkiewicz
- Jarosław Kaczyński (poseł i szef PiS)
Obecny Premier
- Donald Tusk (poseł PO)
Zobacz też
- Rada Ministrów w Polsce, Prezydium Rady Ministrów
- noty biograficzne
- prezydenci Polski
- składy rządów polskich
Przypisy
- ↑ Tego dnia złożył dymisję, ale prezesem Rządu Narodowego był formalnie do 25 września 1831 r.
- ↑ 2,0 2,1 wódz naczelny z pełnią władzy cywilnej.
- ↑ 3,0 3,1 Nie zdołał sformować gabinetu.
- ↑ zmiana nazwy państwa z Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej na III Rzeczpospolitą Polską
- ↑ Desygnacja aktem prezydenta lub uchwałą Sejmu RP.
- ↑ Objęcie urzędu – pierwszy dzień urzędowania – zaprzysiężenie.
- ↑ Złożenie urzędu – ostatni dzień urzędowania.
- ↑ akt desygnowania na Prezesa Rady Ministrów podpisany przez Prezydenta PRL Jaruzelskiego i przedstawiony Sejmowi PRL do zatwierdzenia na mocy art. 32f ust. 1 pkt 6 Konstytucji PRL.
- ↑ uchwała Sejmu PRL powołująca na urząd Prezesa Rady Ministrów .
- ↑ jako nowo mianowany Prezes Rady Ministrów do czasu zgłoszenia wniosków co do składu własnej Rady Ministrów i ich zaakceptowania uchwałą Sejmu PRL kieruje Radą Ministrów w dotychczasowym składzie osobowym t.j. gabinetem M. Rakowskiego.
- ↑ uchwała Sejmu PRL wyrażająca wotum zaufania dla rządu w składzie zaproponowanym przez premiera Mazowieckiego .
- ↑ Prezes Rady Ministrów podał się do dymisji.
- ↑ Uchwała Sejmu odwołująca rząd i powierzająca mu pełnienie obowiązków do czasu powołania nowego rządu .
- ↑ rząd pełnił obowiązki bez premiera Mazowieckiego do czasu powołania rządu Bieleckiego 12 I 1991.
- ↑ od 19 lipca 1989 jako Prezydent PRL; od 31 grudnia 1989 jako Prezydent RP.
- ↑ Kandydat, któremu Prezydent RP Lech Wałęsa 2 grudnia 1990 powierzył misję tworzenia rządu; kilka tygodni później Olszewski zrezygnował nie godząc się z polityką Wałęsy i jego współpracowników - Falstart Olszewskiego. W: Antoni Dudek: Historia polityczna Polski 1989-2005. Kraków: Wydawnictwo ARCANA, 2007, ss. 132-134. ISBN 83-89243-29-6.
- ↑ uchwała Sejmu udzielająca wotum zaufania i powołująca nowy składu Rady Ministrów.
- ↑ Uchwała Sejmu RP z dnia 5 grudnia 1991 r. w sprawie przyjęcia ustąpienia Rządu. (), uchwała przyjmująca ustąpienie rządu Bieleckiego i powierzająca mu pełnienie obowiązków do czasu powołania nowego składu Rady Ministrów.
- ↑ Kandydat, któremu Prezydent RP Lech Wałęsa 8 XI 1991 powierzył misję tworzenia rządu; 13 XI 1991 Geremek zrezygnował - Antoni Dudek: Historia polityczna Polski 1989-2005. Kraków: Wydawnictwo ARCANA, 2007, s. 178. ISBN 83-89243-29-6.
- ↑ Uchwała Sejmu RP z dnia 6 grudnia 1991 r. w sprawie powołania Prezesa Rady Ministrów. (), uchwała powołująca Jana Olszewskiego (w trybie art. 32f ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 37 ust. 1 Konstytucji RP) na stanowisko Prezesa Rady Ministrów z misją przedstawienia składu nowej Rady Ministrów.
- ↑ Uchwała Sejmu z dnia 5 czerwca 1992 r. w sprawie odwołania Rady Ministrów. (), w trybie art. 32f ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 37 ust. 1 Konstytucji RP o odwołaniu Jana Olszewskiego z urzędu Prezesa Rady Ministrów i powierzeniu mu sprawowania obowiązków do czasu powołania następcy.
- ↑ Powołany uchwałą Sejmu RP z dnia 5 czerwca 1992 r. w sprawie powołania Prezesa Rady Ministrów. (), na Prezesa Rady Ministrów z misją przedstawienia Sejmowi RP składu Rady Ministrów (tryb art. 32f ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 37 ust. 1 Konstytucji RP).
- ↑ 23,0 23,1 23,2 23,3 23,4 Prezes RM zrezygnował z urzędu w trybie art. 162 ust. 2 pkt 3 Konstytucji RP.
- ↑ Uchwała Sejmu RP z dnia 10 lipca 1992 r. (), uchwała odwołująca Prezesa Rady Ministrów i powierzająca mu sprawowanie obowiązków od czasu powołania następcy (tryb art. 32f ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 37 ust. 1 Konstytucji RP).
- ↑ 25,0 25,1 Waldemar Pawlak urzędował łącznie jako premier w dwóch gabinetach 531 dni (stan na 4 września 2010).
- ↑ Powołana Uchwałą Sejmu RP z dnia 10 lipca 1992 r. w sprawie powołania Prezesa Rady Ministrów. () na Prezesa Rady Ministrów z misją przedstawienia Sejmowi składu Rady Ministrów (tryb art. 32f ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 37 ust. 1 Konstytucji RP).
- ↑ Skład Rady Ministrów Hanny Suchockiej powołany uchwałą Sejmu RP z dnia 11 lipca 1992 r. w sprawie powołania Rady Ministrów. ().
- ↑ Rada Ministrów powołana zarządzeniem Prezydenta RP z dnia 6 marca 1995 r.
- ↑ 29,0 29,1 Dymisja na pierwszym posiedzeniu nowo wybranego Sejmu w trybie art. 162 ust. 1 Konstytucji RP.
- ↑ Postanowienie Prezydenta RP z dnia 4 października 2001 r. nr 113-12-01 o desygnowaniu Prezesa Rady Ministrów. (). Było to rozwiązanie precedensowe (dotychczas powyborcze desygnowanie premiera następowało w dniu dymisji poprzedniego gabinetu), ale – zdaniem części doktryny prawa konstytucyjnego – w tamtej sytuacji, konstytucyjnie dopuszczalne i pozwalające na szybsze utworzenie nowego rządu. (Lech Garlicki, Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, wyd. 9., Warszawa 2005, s. 294).
- ↑ 31,0 31,1 wotum zaufania na wniosek Prezesa Rady Ministrów udzielone przez Sejm w trybie art. 160 Konstytucji RP .
- ↑ Nie uzyskał wotum zaufania.
- ↑ Dymisja w trybie art. 162 ust. 2 pkt 2 Konstytucji RP.
- ↑ 34,0 34,1 Marek Belka urzędował łącznie jako premier w dwóch kolejnych gabinetach 547 dni (stan na 4 września 2010).
- ↑ Dymisja nie została przyjęta przez Prezydenta RP w trybie art. 162 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 162 ust. 4 Konstytucji RP.
- ↑ postanowienie Prezydenta RP Kaczyńskiego (Monitor Polski z 2007 r. Nr 87 poz. 945).
- ↑ W oparciu o przepisy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku, od dnia śmierci prezydenta Lecha Kaczyńskiego, Marszałek Sejmu sprawuje tymczasowo obowiązki Prezydenta Rzeczypospolitej. W razie niemożności wykonywania tych obowiązków przez Marszałka Sejmu, funkcja ta przypada Marszałkowi Senatu.
|
|||||||
|
|||||||
|
||||||||||||||||||||